Tarih
Café cantante'den tiyatro sahnesine
Flamenko, Gitano ailelerinden Sevilla'nın kafelerine, oradan tiyatrolara ve UNESCO'nun listesine nasıl taşındı ve Calle Cuna'daki bir gösteri bu hikâyede nereye oturuyor.
Flamenko gösterinizi rezerve edin ↗Aile buluşmaları her şeyden önce gelir
Flamenko, Endülüs'ün Gitano, yani Roman, topluluklarında gelişti; Extremadura ve Murcia'da da varlık gösterdi. Wikipedia, ortaya çıkışını on sekizinci yüzyılın sonlarında Aşağı Endülüs kasabalarına yerleştirir ve erken yazılı kaynaklarda Jerez de la Frontera'ya atıf yapılır. Gitano aileler, bu sanatın yaratılmasında ve sonrasında bir meslek hâline gelmesinde merkezî bir rol oynadı. İlk aşamalarının çoğu tiyatrolar değil, avlular, aile eğlenceleri ve festivallerdi.
Sahnenin öncesindeki avlular
Tiyatronun kendi notları, flamenkonun hikâyesinin büyük bölümünün mütevazı mekânlarda yazıldığını vurgular: Ailelerin ortak bir avlu etrafında yaşadığı Sevilla'nın komşu avluları; burada sanat, kulak vererek, izleyerek ve katılarak öğrenilirdi — ne kılavuz ne de akademi vardı. Avludan café cantante'e, oradan tablao'ya ve nihayetinde bu sanata adanmış tiyatrolara uzanan bir yolu anlatırlar. Pratik rehberdeki fotoğraf, bu yolun orta basamağı olan 1888 dolaylarından bir café cantante'i gösterir.
Kelimenin kökeni
Wikipedia, flamenkonun tarihsel olarak İspanya'nın Roman halkı için kullanılan bir sözcük olduğunu, ancak daha sonra müziği adlandırdığını belirtir. Kelimenin kökenine dair birkaç teori yarışır ve hiçbiri kesin olarak kanıtlanmamıştır. Wikipedia ayrıca Roman göçlerini Kuzey Hint etkileriyle ilişkilendirir ve Arap-Endülüs müzik mirasının türü şekillendirdiğini, kastanyetler ile teflerin El-Andalus dönemine dayandığına inanıldığını söyler. Kısacası bu sanat, tek bir miras değil, geleneklerin buluşmasıdır.
Café cantante'ler
On dokuzuncu yüzyılın ikinci yarısında, café cantante adı verilen mekânlar flamenkoyu ödeme yapan seyircilerin karşısına çıkardı. Wikipedia, Sevilla'daki ilk şarkıcı kafesini 1881'e tarihler ve bu salonların profesyonel şarkıcıların gelişmesine yardımcı olan rekabetçi bir ortam yarattığını ve repertuvarı standartlaştırdığını söyler. Sevilla'lı bir şarkıcı olan Silverio Franconetti'nin, ciddi sanatçılara yer vererek ve konu dışı gösterileri dışarıda tutarak kafelerin itibarını yükselttiği kabul edilir.
Tiyatrolar ve boğa güreşi alanları
Wikipedia'nın flamenko operası çağı olarak adlandırdığı 1920-1955 arasında gösteriler tiyatrolara ve boğa güreşi alanlarına taşındı. 1922'de Granada'da Manuel de Falla ve Federico García Lorca tarafından düzenlenen Concurso de Cante Jondo, daha eski ve daha saf biçimleri korumaya çalıştı. Franco rejimi döneminde flamenko ulusal bir simge hâline geldi ve protesto şarkıcıları daha sonra ortaya çıktı. 1970'lerden itibaren füzyon ve yeni flamenko daha ileri yönler açtı.
Tanınma ve Bienal
Sevilla, iki yılda bir düzenlenen uluslararası bir festival olan Bienal de Flamenco'ya ev sahipliği yapar; ilk kez 1980'de sahnelenmiş ve Wikipedia tarafından İspanya'daki türünün en eski ve en önde geleni olarak tanımlanmıştır. 2010'da UNESCO, flamenkoyu İnsanlığın Somut Olmayan Kültürel Mirası Temsilî Listesi'ne kaydederek Endülüs'ü kalbi olarak gösterdi. Bu iki tarih, 1980 ve 2010, sanatın önce bir festivale, sonra bir dünya mirasına dönüştüğü anları işaretler. Organizatörlere göre 2018 edisyonu bir ay sürdü ve 60'tan fazla gösteriye yaklaşık 42.000 kişi çekti.
Calle Cuna'da bir gösteri
Teatro Flamenco Sevilla, Calle Cuna'daki eski Teatro Quintero binasında yer alır ve her gün bir saatlik Pasión gösterisini sahneler. Tiyatro ayrıca zaman zaman konuk sanatçıların katıldığı özel etkinlikler de düzenler. Modern bir gösteri, bir kafe gecesinden daha kısa ve daha sıkı çerçevelenmiştir, ancak aralarındaki çizgi nettir: ücretli koltuklar, yükseltilmiş bir sahne ve ritmi öğrenmiş sanatçılar. Mümkünse, sahnenin yanı sıra salonu da izleyin: kadro, oturma düzeni ve duraklamalardaki sessizlik, kafenin modern versiyonudur.
Kaynaklar